Szum, szept, szmer → zobacz zdjęcia z premiery albumu

W mieście interesuje mnie konflikt, nierówności i negocjowanie podziału przestrzeni przez ludzi, nieludzi, rośliny czy technologie. Inspiracją do powstania utworu jest Dolinka Służewiecka, gdzie pewnego majowego wieczoru przypadkiem trafiłam na koncert żab. Wymiar akustyczny dolinki współtworzą m.in. odgłosy samochodów, szum potoku, szmer elektrowni wodnej, koncerty żab, kroki przechodniów i terkot rowerowych kół. Według mapy akustycznej Warszawy to jedno z najgłośniejszych miejsc stolicy. Dominuje tu szum, bardzo wyraźnie słyszalny na nagraniach terenowych, które są bazą utworu. Szukam w tym szumie akustycznych szczelin, rywalizacji, współbrzmień, ledwie słyszalnych alikwotów. Zastanawiam się, co można w nim usłyszeć, wyartykułować i wyrzeźbić. A o tym, że akustyczny opór nie jest daremny, przekonały mnie żaby konkurujące na głośność z przejeżdżającym motorem i karetką (tzw. efekt Lombarda, czyli mimowolne podnoszenie głosu w hałasie, żeby się przebić przez tło).

Iwo Bojadżijewa — z wykształcenia filolożka i socjolożka. Ukończyła liceum muzyczne w klasie skrzypiec, ale nigdy profesjonalnie nie zajmowała się muzyką. W ostatnich latach powróciła do muzyki, grając z innymi w ramach Warszawskiej Orkiestry Społecznej, a ostatnio także podejmując samodzielne próby pracy z dźwiękiem. W ramach cyklu Szum szept szmer stworzyła swój pierwszy utwór z użyciem nagrań terenowych, elektroniki i skrzypiec. Jest zwolenniczką systemowego ograniczania czasu pracy, aby uwolnić zasoby na działania twórcze. Bywała barmanką, tłumaczką, badaczką i autorką tekstów, a najwięcej zawodowego czasu spędziła w środowisku ekologicznych organizacji pozarządowych, zajmując się przeciwdziałaniem smogowi i greenwashingowi czy społecznymi konsekwencjami odejścia od węgla.

^{fot. Adam Durjasz}

W lutym 2025 roku przeżywałam jeden z najtrudniejszych momentów w życiu. Traciłam bardzo wiele, mierząc się z różnymi wymiarami żałoby.

Jeździłam wtedy autobusem 138 z Mokotowa na Saską Kępę, w kierunku zajezdni Utrata. Codziennie patrzyłam na napis „Kierunek: Utrata” i odbywałam tę samą podróż.

Została ze mną myśl o traceniu jako nieuniknionej części codzienności.

Od pewnego czasu znowu jeżdżę tą samą trasą, ale wysiadam przy moście, żeby wiosłować na Wiśle. Relacja z rzeką poszerzyła moje rozumienie straty. Wisła, której ubywa z każdym rokiem, stała się dla mnie przestrzenią kolektywnej żałoby. Patrząc na nią, konfrontujemy się z tym, że nasze światy i krajobrazy podlegają nieuchronnym przemianom, z którymi nie zawsze potrafimy się pogodzić.

Punktem wyjścia w tworzeniu jest dla mnie zawsze autoetnografia — osobisty temat albo emocja. W kolejnych krokach staram się odnaleźć bardziej uniwersalne przestrzenie w historii, którą chcę opowiedzieć. Natomiast muzycznie moją metodą są improwizacja i ciekawość — poszukuję brzmień, które mnie inspirują i w jakiś sposób korespondują z tematem, emocją lub myślą. A potem za nimi podążam.

Sara Kałużna — kompozytorka, wokalistka i autorka tekstów. Tworzy muzykę opartą na improwizacji, pracy z głosem i poszukiwaniu własnego języka dźwiękowego. Kompozycję traktuje jako sposób opowiadania historii i budowania relacji między ciałem, pamięcią i krajobrazem. Jej praktyka artystyczna wykracza poza muzykę — pisze, fotografuje i współtworzy kolektyw Kiss My Poem. Z wykształcenia jest antropolożką kultury i dziennikarką. Trenuje wioślarstwo.

^{fot. Adam Durjasz}

Nie wiem, gdzie jest moje miasto i czy w ogóle istnieje, a zarazem mam ich wiele. Wygląda więc na to, że moje miasto jest we mnie i dookoła, a przede wszystkim w ludziach, którzy mnie otaczają.

W mieście najbardziej mnie ciekawi różnorodność oraz łączenie technologii z naturą i człowiekiem.

Jestem zainteresowany sposobem tworzenia field recordingowej muzyki bez nadmiaru sprzętu, w którym mikrofon jak lupa umożliwia dostrzeganie mikrodźwięków. Ciekawi mnie pogłębienie percepcji słuchowej i kompozytorskiej na podstawie tego, co mnie otacza. „City Elevator” stał się dla mnie wypowiedzią o poszukiwaniu ciszy i spokoju w Warszawie.

Ilya Semashkevich — białorusko-polski kompozytor, realizator dźwięku i artysta multidyscyplinarny. Urodzony w 1997 roku w Brześciu, mieszka i pracuje w Warszawie. Jego praktyka łączy kompozycję elektroniczną i akustyczną, performance na żywo, improwizację oraz ekspresję wizualną. Z doświadczeniem w jazzie, produkcji dźwięku i muzyce eksperymentalnej działa w gatunkach takich jak minimal, ambient, IDM, trance oraz muzyka współczesna. W swojej pracy traktuje dźwięk jako strukturę i formę, narzędzie percepcji, pamięci i myślenia artystycznego. Pod wpływem estetyki lo-fi, minimalizmu i przestrzenności brzmienia rozwija koncepcję imaginative mixing, dźwiękowych odpowiedników kompozycji wizualnej.

^{fot. Adam Durjasz}

Do stworzenia utworu zainspirowały mnie liminalne przestrzenie Warszawy — przejścia dla pieszych, przejścia podziemne, dworce — miejsca nieustannego przepływu dźwięków, komunikatów, kroków i sygnałów.

Punktem wyjścia była sytuacja bardzo osobista: zamiast szukać ukojenia poza miastem — w ciszy lasu czy odosobnieniu — świadomie weszłam w centrum miejskiego ruchu, w stanie rozedrgania i napięcia, by odnaleźć spokój poprzez uważne zanurzenie się w jego dźwiękach. Szczególnie zainteresował mnie powtarzalny, rytualny charakter sygnalizacji świetlnej, komunikatów i miejskiej infrastruktury — brzmień, które zwykle odbieramy jako irytujące, a które stały się dla mnie punktem skupienia i regulacji napięcia.

Interesuje mnie, czy dźwięki miasta podporządkowanego ruchowi i produktywności można usłyszeć inaczej — nie tylko jako hałas, ale jako przestrzeń możliwego zatrzymania. Bliska jest mi w tym praktyka głębokiego słuchania Pauline Oliveros, w której słuchanie staje się cielesną relacją ze światem, oraz myśl Tricii Hersey z książki „Rest Is Resistance” o odpoczynku jako formie odzyskiwania podmiotowości.

Szukam więc momentu oddechu nie poza miastem, ale w jego sercu — wśród rytmów sygnalizacji, pogłosów dworca i szumów komunikacyjnych, w których hałas przestaje być tylko przeciążeniem i staje się chwilą regeneracji.

Joanna Keler — wydawczyni i producentka podkastów oraz audycji radiowych. Współpracowała m.in. z „Gazetą Wyborczą”, „Dużym Formatem”, „Wysokimi Obcasami” i Radiem TOK FM. Interesuje ją dźwięk jako sposób dokumentowania miejsc, pamięci i codziennych doświadczeń. Pracuje z nagraniami terenowymi, tworzy pocztówki dźwiękowe i eksploruje praktyki uważnego słuchania.

^{fot. Adam Durjasz}

Cześć, miło Cię poznać. Zapraszam, usiądź w cieniu, napawaj się zielenią. Jak widzisz, jestem grochowskim ogródkiem. Wybacz, pewnie możesz zauważyć, że nadwyrężył mnie ząb czasu — stara jabłonka daje karłowate owoce, a moje śliwki to same robaczywki. Pamiętam jeszcze, jak brzmiała wojna. W latach 40. wyrósł na mnie dom i pojawili się w nim ludzcy mieszkańcy. Od kilkudziesięciu lat daję im spokój i ukojenie. Tworzę miejsce, w którym wraz z innymi istotami mogą się poznawać, budując bezkonfliktowy mikroświat. Jest nas — ogródków — coraz mniej. Coraz mniej śpiewu ptaków, coraz mniej ciszy… Za to coraz więcej obaw, huku i trzasku. Coraz więcej wkradających się w kolejne przestrzenie betonowych potworów.

Słyszę ich kroki. Czuję ich oddech. Czy wygram tę nierówną walkę i będę mógł koić kolejne pokolenia moich ludzkich i nieludzkich domowników?

Małgorzata Romanowska — aktywistka na rzecz istot ludzkich i nieludzkich, badaczka miejskiego pejzażu dźwiękowego, fotografka, innowatorka społeczna oraz wielbicielka Grochowa. Od 15 lat wsłuchuje się w brzmienie Warszawy — zarówno tej współczesnej, jak i historycznej. Ta fascynacja zaowocowała pracą doktorską w dziedzinie nauk o Ziemi i środowisku. Uwielbia podróżować blisko i buszować po (nie)znanych kątach, obserwować naturę przenikającą do ludzkich osiedli oraz podważać antropocentryczną perspektywę.

^{fot. Adam Durjasz}

„From an unbuilt” to napis, który napotkałem wśród graffiti namalowanych na ścianach nieużytków. Chyba dobrze opisuje ich istotę. Coś z niewybudowanego. Niezrealizowanego. Albo: coś z od-zbudowanego. Jeśli miasto postrzegać jako sieć miejsc o szczególnym osobistym znaczeniu, to dla mnie wyjątkowo ciekawe są sieci ukryte: kanały, podziemia, linie elektryczne, rury, a także obszary pomiędzy, tzw. nieużytki, miejsca, które człowiek odrzucił lub utracił. Ciekawi mnie zarówno historia tych miejsc, ich aktualny (częściowo) postludzki byt, jak i spekulatywna przyszłość. Niedługo obecne nieużytki mogą zniknąć, zagospodarowane przez postęp, jednak prędzej czy później w innej części miasta pojawią się nowe. Chciałem nagrać odgłosy z obszarów kolejowych, rur, dziur i innych przestrzeni mrocznych na Mokotowie i w Olszynce Grochowskiej w odwołaniu do idei kompostu Donny Haraway i mrocznej ekologii, szukając nieużytku idealnego. Chciałem zebrać i wypowiedzieć teksty z graffiti znajdujących się w tych miejscach, traktując je jak zaklęcia. Ostatecznie na jednym z takich tajemniczych monumentów — obelisku niedaleko Warszawianki — znalazłem imię niedawno zmarłej przyjaciółki. Nie szukałem go, lecz ono znalazło mnie. Wspomnienie utraty zawsze wraca nieproszone. Myślę, że śmierć jest w naszej kulturze tym, czym dla miasta nieużytek — zepchniętym, wypartym, mrocznym miejscem, pozornie pustym, a w istocie pełnym czegoś, czego nie potrafimy nazwać.

Witek Dąbrowski — grafik, rysownik, artysta wizualny i dźwiękowy. W przeszłości działał także jako animator kultury i aktywista związany z Osiedlem Jazdów. Od około pięciu lat rozwija praktykę artystyczną na polu dźwięku, sound artu, performansu dźwiękowego oraz muzyki elektronicznej. Jest członkiem kolektywu artystycznego Radio Uziemienie, wraz z którym zrealizował kilkanaście czytań performatywnych, działań soundartowych, spacerów dźwiękowych, słuchowisk na żywo i wydarzeń muzycznych. Lubi w sposób odrealniony mówić o realnych problemach. Interesują go rozważania futurologiczne, opowieści, eksperymenty myślowe, a także i związane z przyszłością lęki i nadzieje, szczególnie w kontekście katastrofy klimatycznej.

^{fot. Adam Durjasz}

Interesuje mnie to, co się dzieje pomiędzy — pociągi, mosty, tunele, korytarze — fizyczne przestrzenie przejścia jako metafora momentów życia, kiedy stary porządek już się wyczerpał, a nowy jeszcze się nie ukształtował.

Zachwyca mnie ich potencjał: próbuję poprzez dźwięk oddać, jak to, z czym w nie wchodzimy, może zmienić się przy wyjściu. Staram się znaleźć sens w chaosie: oswajam przestrzenie liminalne jako równie znaczące jak konkretne punkty, jako miejsca, w których też można żyć, a nie tylko zapadać w hibernację.

Ten temat jest dla mnie również metaforą traumy przymusowej emigracji, która u wielu osób włącza (i nie wyłącza) syndrom „odłożonego życia”.

Olga Tsiashkevich — kompozytorka, autorka tekstów i artystka multidyscyplinarna, działająca na pograniczu muzyki, tańca, teatru, fotografii i innych sztuk wizualnych. Urodzona w 1989 r. w Mińsku. W przeszłości była wokalistką białoruskiego zespołu indie Clover Club. Od wielu lat jest również osteopatką. W swojej działalności bada, jak doświadczenia osobiste, ciało, głos, ruch, tekst, obraz i uwaga mogą się łączyć w żywą wypowiedź autorską.

^{fot. Adam Durjasz}

Interesuje mnie miasto jako praktykowanie: chodzenie, włóczenie się, przechadzanie, bieganie, docieranie, ale też wyjście poza wyznaczone szlaki, pokonywanie przeszkód i szukanie sposobu na obejście systemu. Co za tym idzie, interesują mnie różne aktywności, które z miasta korzystają — spontaniczne miejskie performanse, przekraczanie zastanego porządku, wymykanie się oczekiwaniom i wyobrażeniom. Fascynują mnie miejsca na styku, tam gdzie przyroda spotyka się z przemysłem, gdzie nikną plany urbanistyczne, gdzie wdziera się swoboda i chaos.

Ciągnie mnie do Olszynki Grochowskiej, do odgłosów zwierząt i maszyn, sygnałów na zajezdni i śpiewów ptaków. Zapraszam do przenikania przez warstwy dźwięku i zdarzeń, zatopienia się w głąb, niczym archeolodzy przecinający warstwy ziemi. Pod warstwą widoczną kryją się fantazje i marzenia, jak te o pływających przed wiekami na tych terenach wielorybach, których śpiewy mieszają się dziś z syrenami pociągów.

Sebastian Świąder — pedagog teatru, animator kultury, muzyk i performer. Gra na skrzypcach, syntezatorach, samplerach i instrumentach-samoróbkach. Projektuje i prowadzi warsztaty teatralne, muzyczne i performatywne dla dzieci, młodzieży, osób dorosłych i seniorów. Tworzy spektakle i działania na styku performansu i teatru. Współpracuje z reżyserami przy realizacjach jako pedagog teatru, komponuje i wykonuje muzykę do spektakli. Za muzykę do spektaklu „Mazagan. Miasto” (Teatr im. Wilama Horzycy w Toruniu, 2019) otrzymał nagrodę w 26. Ogólnopolskim Konkursie na Wystawienie Polskiej Sztuki Współczesnej. Laureat nagrody specjalnej w ramach Warszawskiej Nagrody Edukacji Kulturalnej (2023).

^{fot. Adam Durjasz}

Utwór jest dźwiękowym portretem Sadów Żoliborskich — od warkotu rębaka mielącego gałęzie po głos sąsiada zza ściany klatki schodowej. To ogromny przywilej mieszkać na tym osiedlu. Czuję się z nim bardzo związana i zastanawiam się, czy podobną więź czują również osoby sąsiedzkie. Moją kompozycję tworzą głównie lokalnie zebrane nagrania terenowe, uwzględniające również głosy nieludzkie.

Interesuje mnie temat środowiska zamieszkania — tego, jak jesteśmy osadzeni w przyrodzie, jak z nią współżyjemy, jak wytwarzamy więzi z ludźmi i nieludźmi, a także jak na to, gdzie i w jakich warunkach możemy mieszkać, wpływa kapitał.

Ola Stemplewska — architektka i absolwentka studiów miejskich. Szuka ukojenia w cichych zakątkach głośnego miasta. Współorganizowała Ogólnopolskie Spotkania Studiujących Architekturę pod hasłem Sanatorium. Poza pracą meandruje pomiędzy poezją, fotografią, muzyką i filmem. Lubi chodzić, czasami tańczyć, a jej ulubioną pozycją w jodze jest mostek.

^{fot. Adam Durjasz}

W swojej pracy zajmuję się antropologią dźwięku i akustemologią, czyli dziedziną badań skupioną wokół rozumienia dźwięku w jego kontekście historycznym. Skupiam się na tym, co pozostaje niewidoczne, ale może zostać odkryte poprzez dźwięk. Ważnym elementem mojej praktyki jest także społeczny wymiar akustyki: pytania o to, kto jest słyszany, czyje głosy mają możliwość wybrzmieć, a kto pozostaje poza wspólną przestrzenią słuchania. Zwracam uwagę na to, że słuchanie nigdy nie jest neutralne. To, co słyszymy, zależy od miejsca, w którym żyjemy, naszych doświadczeń i tego, czemu poświęcamy uwagę.

Alex Banaszkiewicz — realizator dźwięku, sound designer i student psychologii społecznej. Pracuje przy filmach dokumentalnych i fabularnych, równolegle rozwijając autorską praktykę na pograniczu field recordingu i sound studies. Interesuje się relacją między pamięcią, przestrzenią i słuchaniem, badając, w jaki sposób dźwięk kształtuje doświadczenie miejsc oraz relacje społeczne. Jest również autorem audycji poświęconej muzyce eksperymentalnej w Radiu Kapitał.

^{fot. Adam Durjasz}